de 12 factoren van ekoscope
Met de Ekoscope leggen we producten onder de loep. Er wordt beoordeeld op twaalf factoren, verdeeld over drie thema's: voor jezelf, voor elkaar en voor de planeet. Zo ontstaat een totaalscore van 1 tot 12, die altijd zichtbaar is op het schap. Dit stelt jou in staat om precies te kiezen wat jij belangrijk vindt.
Voor jezelf
Wat je eet, heeft direct invloed op hoe je je voelt. Daarom kijken we niet alleen naar waar een product vandaan komt, maar ook wat het voor jou betekent. Is het voedzaam en zo min mogelijk bewerkt? Past het in een gezonde leefstijl? De Ekoscope helpt je bij het maken van keuzes die jij belangrijk vindt.
Zo min mogelijk bewerkt
Hoe minder bewerking, hoe puurder het product. Wij beoordelen dit aan de hand van de NOVA-classificatie. Producten die NOVA-score 1 of 2 krijgen en dus minimaal bewerkt zijn, verdienen een punt. De NOVA-classificatie verdeelt voedingsmiddelen in vier groepen op basis van de hoeveelheid en het type verwerking.
- Groep 1 – Onbewerkt of minimaal bewerkt Dit zijn producten die zo dicht mogelijk bij de natuur staan. Denk aan groente, fruit, peulvruchten, noten, eieren, melk en vers vlees. Soms zijn ze licht bewerkt om ze langer houdbaar of makkelijker bruikbaar te maken, bijvoorbeeld door invriezen, drogen, malen of pasteuriseren.
- Groep 2 – Bewerkte ingrediënten Ingrediënten die je gebruikt om zelf mee te koken, zoals olie, boter, suiker en zout. Ze komen uit natuurlijke producten en worden meestal gecombineerd met producten uit groep 1 om maaltijden te bereiden.
- Groep 3 – Bewerkte voedingsmiddelen Voedingsmiddelen waarbij iets is toegevoegd aan producten uit groep 1, zoals zout, suiker of olie. Voorbeelden zijn kaas, brood, ingeblikte vis en ingelegde groenten. Vaak bestaan ze uit maar een paar ingrediënten.
- Groep 4 – Ultra-bewerkte voedingsmiddelen Sterk bewerkte producten met veel toevoegingen, zoals suikers, vetten en zout, maar ook smaakstoffen, kleurstoffen, zoetstoffen en andere ingrediënten die je normaal niet in je eigen keuken gebruikt.
In de Schijf van Vijf
De Schijf van Vijf is het voedingsadvies van het Voedingscentrum, gebaseerd op wetenschappelijke richtlijnen voor gezonde voeding. Het laat zien welke producten passen binnen een gezond voedingspatroon. Producten die binnen de Schijf van Vijf vallen bevatten bijvoorbeeld voldoende vezels en vitaminen en weinig verzadigde vetzuren. Producten als frisdrank, snacks, vleeswaren, witbrood, kant-en-klaarmaaltijden en sauzen vallen meestal buiten de Schijf van Vijf, omdat ze vaak toegevoegde suikers en zout bevatten.
Het volledige Ekoplaza-assortiment is door het Voedingscentrum getoetst aan deze richtlijnen. Valt een product binnen de Schijf van Vijf? Dan krijgt het één punt binnen de Ekoscope. Daarbij maken we wel een belangrijke kanttekening: een product dat binnen de Schijf van Vijf valt, is niet automatisch ‘gezond’. Gezondheid hangt altijd af van het totale voedingspatroon, de hoeveelheid die je eet en wat je daarnaast nog meer eet en drinkt. De Schijf van Vijf helpt vooral om bewustere keuzes te maken binnen een gevarieerd voedingspatroon. Wil je precies weten waarom een product wel of niet binnen de Schijf van Vijf valt? Kijk dan op voedingscentrum.nl of gebruik de tool 'Staat dit in de Schijf?'.
voor elkaar
Achter elk product schuilt een verhaal: van de mensen die het maken tot de manier waarop het geproduceerd wordt. Met de Ekoscope kies je bewust voor eerlijke handel, kleinschalige bedrijven en ondernemers met hart voor hun vak. Zo geef je via je boodschappen ook iets terug aan de samenleving.
Sociaal topkeurmerk
Producten met een sociaal topkeurmerk, zoals Fairtrade-, Rainforest Alliance of Fair for Life-keurmerk krijgen een punt binnen de Ekoscope. Deze keurmerken stellen strenge eisen op het gebied van eerlijke handel en sociale omstandigheden en zijn door Milieu Centraal erkend als topkeurmerken. Deze keurmerken richten zich voornamelijk op producten uit niet-westerse landen, vaak in Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Ze zijn in het leven geroepen om de positie van boeren en arbeiders in ontwikkelingslanden te verbeteren, waar arbeidsrechten, milieuregels en economische stabiliteit vaak minder goed geregeld zijn dan in Europa.
- Fairtrade focust op het ondersteunen van kleine boeren in ontwikkelingslanden. Er geldt een verplichte minimumprijs, zodat boeren nooit onder de kostprijs verkopen. Boerenorganisaties ontvangen een Fairtrade-premie waarover zij zelf beslissen om deze te investeren in zaken als onderwijs, gezondheidszorg of milieuprojecten. Er zijn duidelijke sociale eisen, zoals: geen kinderarbeid, veilige werkomstandigheden, verbod op discriminatie en dwangarbeid, en vrijheid van vakbondsvorming.
- Rainforest Alliance richt zich op natuurbehoud én sociale verbetering in de landbouw. Boeren moeten werken volgens criteria die biodiversiteit beschermen, bodemkwaliteit bevorderen en chemicaliëngebruik beperken. Daarnaast geldt een verbod op kinderarbeid en dwangarbeid, eisen rond veilige arbeidsomstandigheden, en trainingen op het gebied van landbouwmethoden en klimaatadaptatie.
- Fair for Life is een onafhankelijk certificeringsprogramma voor eerlijke handel. Het is gericht op producenten in een sociaaleconomisch kwetsbare positie, zoals kleine boeren, en is gebaseerd op langetermijnvisie en betrokkenheid. Fair for Life werkt met een stapsgewijze benadering, waarbij steeds meer eisen gelden bij opeenvolgende jaren van certificering.
Van een familiebedrijf
Bij Ekoplaza kiezen we graag voor familiebedrijven. Geen anonieme grootmachten, maar ondernemingen met een gezicht waar passie, vakmanschap en persoonlijke betrokkenheid centraal staan. Als het eigendom van het bedrijf niet beursgenoteerd is, maar in handen is van een (of meerdere) families en het valt binnen de MKB-richtlijnen, dan krijgen alle producten van dat bedrijf een punt binnen de Ekoscope. MKB staat voor midden- en kleinbedrijf. Het gaat om bedrijven met minder dan 250 werknemers, een jaaromzet van maximaal 50 miljoen euro of een jaarlijks balanstotaal van maximaal 43 miljoen euro en zonder beursnotering, dus geen aandeelhouders op afstand.
Deze bedrijven vormen het kloppende hart van onze economie. Ze zorgen voor lokale werkgelegenheid, investeren in langetermijnrelaties en durven vernieuwend te werken, vaak met oog voor mens, dier en planeet. Wij vinden het belangrijk om juist deze ondernemingen te steunen. Want een familiebedrijf kiest vaak niet voor de snelle winst, maar voor kwaliteit, continuïteit en generaties aan vakmanschap.
Gemaakt door een Nederlands bedrijf
We vinden het belangrijk om biologische bedrijven dicht bij huis te ondersteunen. Door te kiezen voor producten van Nederlandse makers stimuleren we lokale biologische ketens, vakmanschap en vaak ook minder voedselkilometers.
Een product krijgt binnen de Ekoscope een punt wanneer het is gemaakt of verwerkt door een Nederlands bedrijf dat echt waarde toevoegt aan het product. Enkel het verpakken van een product telt niet mee. Soms komen ingrediënten van verder weg, zoals koffie, cacao of olijven. Maar wanneer een Nederlands biologisch bedrijf deze ingrediënten verwerkt tot een nieuw product, telt dit wel mee. Bijvoorbeeld wanneer koffie hier wordt gebrand of noten worden vermalen tot een notenpasta.
voor de planeet
Wat je in je winkelmandje stopt, maakt een verschil voor de wereld om je heen. De Ekoscope maakt zichtbaar welke producten bijdragen aan minder CO₂-uitstoot, minder afval en een gezonder ecosysteem. Zo wordt het makkelijker om te kiezen voor producten die de planeet een beetje minder belasten, zonder in te leveren op smaak of kwaliteit.
Biologisch gecertificeerd
Biologische producten vormen één van onze basisprincipes en zijn het vertrekpunt van ons hele assortiment. Dat betekent dat ruim 99% van alle producten automatisch al één punt verdient binnen de Ekoscope. Ons volledige assortiment draagt het Europese biologische keurmerk, met uitzondering van producten zoals water, zout en producten uit het wild of de zee, omdat die wettelijk meestal niet biologisch te certificeren zijn.
Alle producten voldoen aan de strenge eisen van de EU-verordening voor biologische productie. De controle wordt uitgevoerd door onafhankelijke instanties zoals SKAL Biocontrole. Het uitgangspunt van biologisch? Geen chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen, geen kunstmest en geen genetisch gemodificeerde organismen. Alleen natuurlijke toevoegingen zijn toegestaan – dus géén synthetische geur-, kleur- of smaakstoffen.
Van een 100% biologisch bedrijf
Voor ons maakt het verschil of een bedrijf biologisch ‘erbij doet’ of er volledig voor kiest. Sommige bedrijven maken een duidelijke keuze en committeren zich voor 100% aan biologisch, zonder concessies of niet-bio productielijnen daarnaast.
Wanneer een bedrijf uitsluitend biologische producten maakt of verkoopt, krijgen alle producten van dat bedrijf binnen de Ekoscope een extra punt. Daarmee waarderen we bedrijven die volledig bouwen aan een biologisch.
Milieu topkeurmerk
Sommige keurmerken gaan op het gebied van duurzaamheid en milieu nog een stap verder. Denk bijvoorbeeld aan keurmerken zoals Demeter, EKO-3 sterren en MSC. Deze keurmerken scoren hoog op thema’s als milieu, dierenwelzijn, transparantie en controle. Alleen producten met een keurmerk dat door Milieu Centraal is aangemerkt als Topkeurmerk, krijgen daarom binnen de Ekoscope een extra punt.
- Demeter is een internationaal keurmerk voor biologisch-dynamische landbouw. Een Demeter-bedrijf is altijd een gemengd bedrijf, wat wil zeggen dat het dieren houdt en ook akkerbouw bedrijft. De eisen van Demeter komen boven op de eisen van biologische landbouw (zie EU-biologisch). De eisen van Demeter komen voort uit de antroposofie, een levensbeschouwing die uitgaat van samenhang tussen mens, plant, dier, bodem en kosmos.
- EKO-NL is Nederlands topkeurmerk voor biologische bedrijven die extra stappen zetten op het gebied van duurzaamheid, transparantie en sociale verantwoordelijkheid. Alle keurmerkhouders voldoen aan de Europese biologische wetgeving en werken volgens aanvullende duurzaamheidsnormen. Bij producten met het EKO-NL keurmerk laat het aantal sterren zien hoeveel ingrediënten van agrarische herkomst uit Nederland komen:
- 1 ster: minimaal 30% Nederlandse ingrediënten
- 2 sterren: minimaal 60% Nederlandse ingrediënten
- 3 sterren: minimaal 90% Nederlandse ingrediënten - RPSO Certified is een keurmerk op producten waar palmolie in zit. Het geeft aan dat minstens 95% van alle palmolie in het product geteeld is volgens de duurzaamheidseisen van RSPO en bovendien traceerbaar is tot de bron.
- Beter Leven keurmerk is opgezet door de Dierenbescherming. Het keurmerk geeft met 1, 2 of 3 sterren aan hoe diervriendelijk dieren zijn gehouden voor de productie van vlees, eieren en zuivel. Voor Ekoscope telt alleen 3 sterren mee. Meer sterren betekent dat meer aanpassingen zijn gedaan om het welzijn van de dieren te verbeteren. Het is een ketenkeurmerk, dus behalve de veehouderijen moeten ook alle andere schakels in de keten, zoals slachterijen, pakstations, verwerkers en verpakkers, zich houden aan de eisen. Alle partijen in de keten worden, net als bij het biologisch keurmerk, gecontroleerd en moeten gecertificeerd zijn.
- MSC is een keurmerk voor wilde, verse en gerookte vis en schaal- en schelpdieren. Eigenaar is de Marine Stewardship Council, een internationale organisatie die het leven in zee wil beschermen. MSC stelt geen eisen aan dierenwelzijn, zoals aan de behandeling tot aan de slacht, behandeling van bijvangst, transportduur of dodingsmethode.
- ASC is een keurmerk voor gekweekte vis, schaal- en schelpdieren en zeewier. Eigenaar is de Aquaculture Stewardship Council, een internationale organisatie die zich wereldwijd inzet voor verantwoorde visproductie. ASC heeft verschillende eisen voor verschillende vissoorten. Het ambitieniveau verschilt ook: als productie van een soort meestal al duurzamer gebeurt, zijn de eisen daarvoor strenger dan bij een soort waar de sector nog niet zo ver is. Zo moet elke productievorm op een gepast niveau verduurzamen. Op termijn wordt de lat bovendien steeds hoger gelegd.
Nederlandse ingrediënten
Liever van dichtbij dan van ver. Producten krijgen binnen de Ekoscope een punt wanneer minimaal 80% van de ingrediënten van agrarische herkomst uit Nederland komt. Daarbij kijken we alleen naar ingrediënten die echt uit de landbouw afkomstig zijn, zoals groenten, fruit, granen of melk. Niet-agrarische ingrediënten, zoals water, tellen dus niet mee. De herkomst moet bovendien aantoonbaar zijn via de verpakking of op de website van het merk.
Plantaardig
De eiwittransitie is hard nodig. Daarom krijgen producten zonder dierlijke ingrediënten of hulpstoffen, zoals melkproducten, honing of gelatine, binnen de Ekoscope een extra punt.
We kijken dus niet alleen naar producten met een vegan logo op de verpakking, maar hebben alle producten beoordeeld op basis van de ingrediënten en gebruikte hulpstoffen. Zo kunnen ook producten zonder expliciete vegan claim toch als plantaardig worden herkend.
Duurzaam verpakt
Geen overbodige verpakking, en als het er is: circulair. Daarbij kijken we naar verpakkingsvormen die zichzelf in de praktijk hebben bewezen als goed recyclebaar.
Producten krijgen binnen de Ekoscope een punt als ze:
- verpakkingsvrij zijn
- verpakt zijn in 100% recyclebaar papier of katoen
- of gebruikmaken van een verpakking met statiegeldsysteem
Met deze keuze willen we niet alleen recycling stimuleren, maar ook het gebruik van plastic terugdringen. Plastic zorgt wereldwijd voor grote milieuproblemen, zoals zwerfafval en de groeiende hoeveelheid plastic soup in oceanen en natuur. Zelfs wanneer plastic recyclebaar is, blijft de impact van plasticproductie en -afval groot.
Daarom tellen plastic verpakkingen binnen deze score niet mee, ook niet wanneer ze technisch goed recyclebaar zijn. Verpakkingen van biologisch afbreekbaar plastic of verpakkingen die uit meerdere materialen bestaan, vallen hier eveneens buiten, omdat deze in de praktijk vaak lastiger te recyclen zijn.
Lage CO2-uitstoot
Ongeveer een derde van alle wereldwijde klimaatbelasting ontstaat door ons voedselsysteem. De impact zit vooral in het houden van vee, kunstmest (niet voor biologisch), transport en voedselverspilling. Wat we eten heeft dus een grote invloed op het klimaat. Daarom kijken we binnen de Ekoscope ook naar de CO₂-impact van producten. Samen met GreenSwapp hebben we de uitstoot van het volledige assortiment berekend.
Om producten goed met elkaar te kunnen vergelijken, hebben we de uitstoot ingedeeld in vijf categorieën: zeer hoog, hoog, gemiddeld, laag en zeer laag. Producten met een relatief lage of zeer lage uitstoot krijgen binnen de Ekoscope een extra punt. Deze vergelijking maken we binnen ons eigen totale assortiment, waarbij alle producten op dezelfde manier zijn doorgerekend. En waardoor we dus wél appels met peren kunnen vergelijken.
De CO₂-categorisering die je op ekoplaza.nl ziet, geeft in één oogopslag een inschatting van de klimaat-impact van een product. Daarbij kijken we niet alleen naar transport, maar naar de volledige keten: van grondstof tot supermarkt. Voor de berekening wordt onder andere gekeken naar:
- Voer voor dieren - De uitstoot die ontstaat bij het verbouwen en transporteren van gras, granen, peulvruchten of ander veevoer.
- Op de boerderij - Uitstoot door mest en machines op de boerderij.
- Verwerking - Energie en grondstoffen die nodig zijn om een product te reinigen, snijden, verhitten of verpakken.
- Transport - Alle kilometers die een product aflegt van boerderij naar fabriek, magazijn en winkel.
- Verpakking - De productie en verwerking van verpakkingsmaterialen zoals folie, karton, glas of blik.
- Voedselverspilling in de keten - Verlies of bederf tijdens opslag en transport voordat het product in de winkel ligt.
- Energieverbruik in de winkel - Denk aan koeling, verlichting en verwarming in de supermarkt.
Op ekoplaza.nl geven we nog meer inzicht in hoe de CO2-footprint van een product is opgebouwd. Zo kun je precies zien welke stappen in de keten de meeste impact maken én hoe een product zich verhoudt tot andere producten binnen dezelfde categorie.
Met Ekoscope weet je waar je voor kiest. Gezond voor jou, goed voor mens en markt, en zo licht mogelijk voor de planeet. Elk punt binnen de Ekoscope maakt het makkelijker om te kiezen wat jíj belangrijk vindt. Zo wordt bewust boodschappen doen wél eenvoudig.