Bij spitskool denk je misschien aan een voorjaarsgroente. Maar zo vast ligt dat niet. Er bestaat ook najaarsteelt. Thomas Hoedjes werkt met Ekoplaza aan verbetering van spitskoolrassen voor het najaar. Daarnaast wil hij het voorjaarsseizoen vervroegen met de ontwikkeling van winterharde spitskoolrassen. Spitskool van eigen bodem, bijna het hele jaar rond.

“Wij richten ons volledig op zaadvaste rassen”, wil Thomas Hoedjes allereerst benadrukken. “De meeste boeren gebruiken tegenwoordig moderne, hybride rassen waarvan de opbrengst zekerder is. Samen met Ekoplaza gaan we zaadvaste rassen een nieuwe kans geven en de nadruk weer leggen op smaak, kwaliteit en diversiteit. Er gingen jammer genoeg al heel veel rassen verloren, omdat er steeds meer op kwantiteit is gefocust. Wij veredelen voor smaakvolle en robuuste rassen met een mooie opbrengst.” 

Thomas Hoedjes is biologisch-dynamisch tuinder en coryfee op het gebied van veredeling van zaadvaste rassen. Hij werkt daarin samen met teler Tim Moerman op Loverendale-Ter Linde, het oudste biodynamische landbouwbedrijf van Nederland, te vinden in het Zeeuwse Oostkapelle.

Zaadvast?
Zaadvaste rassen zijn reproduceerbaar. Je kunt het zaad zelf oogsten en opnieuw zaaien en daarmee vruchten met dezelfde eigenschappen telen. Dat is het grote verschil met moderne hybride rassen die geen of onvruchtbaar zaad dragen. Door actieve selectie van veredelaars kan een robuuster ras ontstaan. De keuze voor zaadvaste rassen is een keuze voor diversiteit, voor weerbaarheid in de toekomst en voor smaak.

Hapje van elke kool
In juli hebben de tuinders 60.000 planten uitgezet, om dit najaar alle Ekoplaza-winkels van spitskool te kunnen voorzien. Hiervoor trof Thomas al in 2024 de eerste voorbereidingen. Om te beginnen een rassenproef. “Van de zestien rassen in het veld bleken er vier geschikt voor de najaarsteelt op onze grond. Duitsland, Amerika, Frankrijk… ik heb die rassen overal vandaan gehaald. Spitskool, daar krijg je een neusje voor”, verklaart Thomas zijn juiste selectie. “Spitskool is een tweejarige plant, die het eerste jaar vruchten draagt en het jaar erop uitloopt met stengels en bloemen. We hebben ruim 4000 planten per ras in het veld gezet. Daaruit selecteerde ik de honderd beste planten: gezond, compact, spits, met een goede opbrengst én smaakvol. Van elke kool nam ik een hapje. Scoorde een kool goed op het hele palet, dan haalde ik de stronk in januari uit de grond. We hebben ze alle honderd bij elkaar in het veld gezet. In het voorjaar kwamen ze tot bloei en zorgden de hommels voor de bestuiving, waarna ik het zaad kon oogsten en weer zaaien.” Het resultaat van deze zorgvuldige selectie? De smaakvolle spitskolen die nu bij Ekoplaza in de winkels liggen.

Zeeuwse traditie
De andere proef betreft het overwinteren van spitskool. “Winterteelt is een oude traditie op Walcheren”, vertelt Thomas. “Dankzij het milde zeeklimaat met weinig vorst kun je hier wat meer risico’s nemen in de winter. Overwinteren lukte eerder al met zaadvaste bloemkool. De spitskool heb ik vorig jaar getest. Met het ras dat zich het beste hield, gaan we het nu op grotere schaal uitproberen.”

Overwinteren?
“We zaaien eind juli en planten eind augustus. Zo gaan ze als jonge plant met veel bladmassa de winter in. In de koudere maanden groeien ze minimaal. Maar omdat ze al een voorsprong hebben, maken ze daarna meteen vruchten aan en kunnen wij al eind maart, begin april oogsten. Normaal ga je dan pas planten. Door deze winterteelt kunnen wij al heel vroeg spitskool en bloemkool van Nederlandse bodem aanbieden. Precies in de ‘green gap’, de periode waarin je maar heel weinig groene groenten kunt krijgen. We beginnen dit jaar met 16.000 planten, alleen bedoeld voor de Vitatassen van Ekoplaza. Want het is nog spannend hoe het gaat lopen. Maar de kans is groot dat we voorjaar 2028 op grote schaal winterspitskool kunnen aanbieden.”

Inspiratie
“Ekoplaza en Loverendale-Ter Linde willen zaadvaste rassen een nieuwe kans geven zodat consumenten weer echt smaakvolle kolen kunnen kopen”, vervolgt Thomas. “Onze proeven met zaadvaste rassen zijn ook bedoeld als inspiratie voor andere biologische boeren. Wij zijn alweer bezig met de selectie en teelt van nieuwe zaadvaste rassen: rode biet, uien, peen en venkel.” Maar even terug naar dat hapje: hoe smaakt een goede spitskool? “De zoetheid is belangrijk, in samenhang met andere aroma’s. Een beetje nootachtig, en je proeft de koolzaadbloemen. Superlekker en zeker niet waterig.”

Gentechvrij 
Afgelopen juni besloot het Europees Parlement het gebruik van nieuwe gentechnieken in de plantenveredeling goed te keuren. Zelfs etikettering op voeding is niet meer nodig. In de biologische landbouw is gentech vooralsnog verboden. De ontwikkeling van nog meer zaadvaste groenterassen moet tegenwicht bieden aan dit besluit om gentech toe te staan. Door met biologisch veredelde rassen te werken, zijn telers er zeker van dat zij voor gentechvrij kiezen. Bovendien maakt het hen onafhankelijk van de grote zaadleveranciers.